بورس چیست؟
فرض کن یک شرکت برای توسعه فعالیت خود به سرمایه بیشتری نیاز دارد.
میتواند از بانک وام بگیرد، سرمایهگذار خصوصی پیدا کند یا بخشی از مالکیت خود را در قالب سهام به سرمایهگذاران عرضه کند.
اینجا یک سؤال مهم شکل میگیرد:
اگر قرار باشد افراد مختلف مالک بخشی از یک شرکت شوند، خرید و فروش این مالکیت چگونه انجام میشود؟
یکی از پاسخها، بازار سهام و بورس است.
به زبان ساده، بورس بستری سازمانیافته برای معامله داراییهای مالی است. در بازار سهام، سرمایهگذاران میتوانند سهام شرکتها و سایر اوراق بهادار قابل معامله را خریدوفروش کنند. Investor.gov بازار سهام را بهطور کلی بهعنوان بازار سازمانیافته معامله سهام در بورسها، بازارهای خارج از بورس و بسترهای معاملاتی رایانهای تعریف میکند.
اما بورس فقط یک صفحه پر از اعداد سبز و قرمز نیست.
برای فهمیدن بورس چیست باید بدانیم یک سهم از کجا میآید، چه کسی آن را معامله میکند و قیمت آن چگونه تغییر میکند
۱. همهچیز از یک شرکت شروع میشود
یک شرکت برای رشد به سرمایه نیاز دارد.
مثلاً تصور کن یک شرکت تولیدی قصد دارد کارخانه جدیدی بسازد.
برای این کار به منابع مالی احتیاج دارد.
یکی از راهها این است که شرکت بخشی از مالکیت خود را به سرمایهگذاران عرضه کند.
در این حالت، سرمایه شرکت به واحدهای کوچکتری به نام سهم تقسیم میشود.
وقتی فردی یک سهم خریداری میکند، در واقع مالک بخش بسیار کوچکی از آن شرکت میشود.
طبق توضیح Investor.gov، سهام نوعی اوراق بهادار است که نشاندهنده مالکیت در یک شرکت است و سهامدار میتواند متناسب با نوع سهم، از حقوقی مانند دریافت سود یا حق رأی برخوردار شود.
پس:
سهم فقط یک عدد روی صفحه معاملاتی نیست؛ نماینده بخشی از مالکیت یک شرکت است
۲. بورس بین شرکت و سرمایهگذار چه نقشی دارد؟
حالا فرض کن سهام یک شرکت عرضه شده است.
سرمایهگذار میخواهد آن سهم را بخرد و شخص دیگری میخواهد سهم خود را بفروشد.
بازار باید بستری داشته باشد که این سفارشها در آن با قوانین مشخص به یکدیگر برسند.
اینجاست که بازار سهام اهمیت پیدا میکند.
در یک بازار سازمانیافته، سفارشهای خرید و فروش طبق سازوکارهای معاملاتی به یکدیگر متصل میشوند.
بنابراین بورس را میتوان بخشی از زیرساخت بازار دانست که امکان معامله منظم اوراق بهادار را فراهم میکند.
البته در ساختار واقعی بازار سرمایه، فقط بورس وجود ندارد؛ کارگزاران، نهادهای تسویه و پایاپای، سپردهگذاری و سایر مشارکتکنندگان نیز نقش دارند.
۳. قیمت یک سهم از کجا میآید؟
یکی از مهمترین سؤالها در پاسخ به «بورس چیست؟» همین است.
چرا یک سهم امروز ۱۰۰۰ تومان است و ممکن است چند روز بعد ۱۲۰۰ تومان شود؟
پاسخ ساده:
عرضه و تقاضا.
اگر تعداد بیشتری از معاملهگران تمایل به خرید سهم داشته باشند، فشار تقاضا میتواند قیمت را افزایش دهد.
اگر فروشندگان بیشتری وارد بازار شوند، فشار عرضه میتواند قیمت را پایین بیاورد.
البته پشت این عرضه و تقاضا عوامل مختلفی وجود دارد:
- عملکرد شرکت
- سودآوری
- چشمانداز آینده
- وضعیت اقتصاد
- نرخ بهره
- اخبار سیاسی و اقتصادی
- انتظارات سرمایهگذاران
- وضعیت صنعت
به همین دلیل قیمت سهام فقط به اتفاقات داخل شرکت وابسته نیست
۴. وقتی سهم میخری، دقیقاً چه چیزی به دست میآوری؟
فرض کن ۱۰۰ سهم از یک شرکت خریداری کردهای.
تو مالک بخشی از آن شرکت هستی؛ اما میزان و نوع حقوقت به نوع سهم و قوانین مربوط به آن بستگی دارد.
برای مثال، سهام عادی معمولاً میتواند حق رأی و امکان دریافت سود تقسیمی را داشته باشد.
اما همه شرکتها الزاماً سود نقدی پرداخت نمیکنند.
یک شرکت ممکن است تصمیم بگیرد سود خود را دوباره برای توسعه کسبوکار استفاده کند.
بنابراین:
خرید سهم = دریافت تضمینی سود نیست.
ارزش سهم میتواند افزایش پیدا کند یا کاهش یابد و حتی ممکن است سرمایهگذار بخشی از سرمایه خود را از دست بدهد. Investor.gov نیز تأکید میکند که قیمت سهام میتواند بالا یا پایین برود و بازده آن تضمینشده نیست. 
۵. کارگزاری بورس چیست و چرا به آن نیاز داریم؟
یک سرمایهگذار معمولاً برای خریدوفروش سهام به یک کارگزار یا Broker نیاز دارد.
کارگزار نقش واسطهای میان سرمایهگذار و بازار ایفا میکند و سفارش خرید یا فروش را دریافت و اجرا میکند.
برای مثال، وقتی در سامانه معاملاتی درخواست خرید یک سهم را ثبت میکنی، سفارش تو از مسیر کارگزاری وارد فرآیند معاملات میشود.
در بازارهای مختلف، ساختار کارگزاری و قوانین فعالیت آنها میتواند متفاوت باشد.
به همین دلیل انتخاب کارگزار فقط بر اساس ظاهر سامانه معاملاتی نباید انجام شود.
مواردی مانند:
- اعتبار و سابقه
- هزینهها و کارمزدها
- کیفیت خدمات
- دسترسی به بازار
- پشتیبانی
- امنیت حساب
نیز اهمیت دارند
۶. شاخص بورس چیست؟
وقتی اخبار اقتصادی را دنبال میکنی، احتمالاً با عبارتهایی مانند:
«شاخص بورس افزایش یافت»
یا
«شاخص بازار کاهش پیدا کرد»
مواجه شدهای.
اما شاخص بورس قیمت یک سهم خاص نیست.
شاخصها معمولاً برای نشان دادن عملکرد یک مجموعه از سهام یا بخش مشخصی از بازار طراحی میشوند.
بنابراین وقتی شاخص افزایش پیدا میکند، نمیتوان نتیجه گرفت که تمام سهمهای بازار افزایش قیمت داشتهاند.
ممکن است بعضی سهمها رشد کرده باشند و برخی دیگر کاهش قیمت داشته باشند.
در نتیجه شاخص بیشتر یک معیار کلی برای بررسی وضعیت بخشی از بازار است، نه نتیجه عملکرد تکتک شرکتها.
۷. عرضه اولیه چیست؟
گاهی یک شرکت برای نخستین بار سهام خود را در بازار عمومی عرضه میکند.
به این فرآیند عرضه اولیه یا IPO گفته میشود.
در عرضه اولیه، سهام شرکت برای نخستین بار در اختیار عموم سرمایهگذاران قرار میگیرد.
اما یک اشتباه رایج وجود دارد:
عرضه اولیه به معنی سود قطعی نیست.
قیمت سهم بعد از عرضه میتواند تحت تأثیر شرایط بازار، وضعیت شرکت، میزان تقاضا و عوامل مختلف تغییر کند.
SEC نیز درباره سرمایهگذاری در IPO تأکید میکند که سرمایهگذاران باید اطلاعات شرکت و شرایط عرضه را بررسی کنند.
بورس ایران با بازار سهام جهان چه تفاوتی دارد؟
وقتی درباره بورس چیست صحبت میکنیم، باید بین مفهوم کلی بورس و ساختار بازار سرمایه یک کشور تفاوت بگذاریم.
در ایران، بازار سرمایه شامل بخشها و نهادهای مختلفی است و بورس اوراق بهادار تهران یکی از بازارهای مهم آن محسوب میشود.
در کنار آن، فرابورس ایران نیز یکی دیگر از بخشهای بازار سرمایه کشور است.
بنابراین اصطلاح «بورس ایران» را نباید صرفاً به یک تالار یا یک شاخص محدود کرد.
بازار سرمایه مجموعهای از نهادها، بازارها و ابزارهای مالی است که هرکدام نقش متفاوتی دارند.
چرا قیمت سهام همیشه منطقی حرکت نمیکند؟
اگر شرکت خوبی باشد، آیا قیمت سهم آن همیشه باید افزایش پیدا کند؟
نه.
بازار سهام فقط وضعیت فعلی شرکت را قیمتگذاری نمیکند؛ انتظارات آینده نیز در قیمت نقش دارند.
ممکن است یک شرکت عملکرد خوبی داشته باشد، اما سرمایهگذاران انتظار عملکرد حتی بهتری داشته باشند.
اگر نتایج واقعی کمتر از انتظارات باشد، قیمت سهم ممکن است کاهش پیدا کند.
برعکس، ممکن است شرکتی در شرایط فعلی وضعیت چندان مطلوبی نداشته باشد، اما سرمایهگذاران به بهبود آینده آن امیدوار باشند.
بنابراین قیمت بازار ترکیبی از اطلاعات فعلی، انتظارات آینده و رفتار خریداران و فروشندگان است
بورس فقط جای خرید و فروش روزانه نیست
یکی از برداشتهای اشتباه درباره بازار بورس این است که همه افراد در آن به دنبال معاملههای کوتاهمدت هستند.
در حالی که اهداف افراد میتواند متفاوت باشد.
یک نفر ممکن است سهامی را برای چند روز نگه دارد.
فرد دیگری ممکن است با دید چندساله سرمایهگذاری کند.
شخص دیگری ممکن است بیشتر به دریافت سود تقسیمی توجه داشته باشد.
بنابراین سرمایهگذاری در بورس الزاماً به معنی خریدوفروش روزانه نیست.
ریسک بورس از کجا میآید؟
هیچ سرمایهگذاری بدون ریسک نیست.
در بورس ممکن است قیمت یک سهم به دلایل مختلف کاهش پیدا کند.
ریسک بازار
افت کلی بازار میتواند روی تعداد زیادی از سهام تأثیر بگذارد.
ریسک شرکت
مشکلات مالی، کاهش فروش، تغییر مدیریت یا عملکرد ضعیف میتواند روی ارزش یک شرکت تأثیر بگذارد.
ریسک اقتصادی
تورم، نرخ بهره، رکود و سایر شرایط اقتصادی میتوانند فضای بازار را تغییر دهند.
ریسک نقدشوندگی
ممکن است در برخی سهام، فروش سریع دارایی با قیمت موردنظر دشوارتر باشد.
ریسک تصمیمگیری
حتی اگر بازار شرایط مناسبی داشته باشد، یک تصمیم اشتباه میتواند باعث زیان شود.
به همین دلیل تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری میتواند یکی از روشهای کاهش بخشی از ریسک باشد؛ هرچند ریسک را به صفر نمیرساند.
یک سفارش خرید چگونه انجام میشود؟
فرض کن تصمیم گرفتهای سهام یک شرکت را بخری.
در سامانه معاملاتی، سفارش خود را ثبت میکنی.
نوع سفارش اهمیت دارد.
برای مثال، Market Order برای خرید یا فروش فوری استفاده میشود، اما قیمت اجرای آن لزوماً همان آخرین قیمت مشاهدهشده نیست.
در مقابل، Limit Order به معاملهگر اجازه میدهد قیمت مشخصی را برای خرید یا فروش تعیین کند.
بنابراین حتی «نحوه ثبت سفارش» هم بخشی از شناخت بازار سهام است.
بورس برای چه کسی مناسب است؟
پاسخ این سؤال برای همه یکسان نیست.
اگر فردی قصد دارد وارد بورس شود، بهتر است ابتدا بداند:
- هدفش سرمایهگذاری است یا معاملهگری؟
- افق زمانی او چقدر است؟
- چه مقدار ریسک میتواند تحمل کند؟
- آیا درباره شرکتی که میخرد تحقیق کرده است؟
- آیا میتواند بدون تصمیمهای هیجانی فعالیت کند؟
بدترین نقطه شروع این است که فرد فقط به دلیل شنیدن یک «سهم خوب» وارد معامله شود.
بورس را با ترید اشتباه نگیریم
این دو مفهوم به هم مرتبطاند، اما یکی نیستند.
بورس یک بازار یا بستر معاملاتی است.
ترید نوعی فعالیت معاملاتی است.
بنابراین میتوان در بازار سهام ترید کرد، اما ترید محدود به بورس نیست.
معاملهگر میتواند در فارکس، کریپتو، کالاها یا بازارهای مشتقه نیز فعالیت کند.
جمعبندی؛ بورس چیست؟
حالا اگر بخواهیم تمام مقاله را در چند خط خلاصه کنیم:
بورس چیست؟
بورس بخشی از ساختار بازارهای مالی است که امکان معامله منظم سهام و سایر اوراق بهادار را فراهم میکند.
سهام نشاندهنده مالکیت در یک شرکت است و قیمت آن تحت تأثیر عرضه و تقاضا، وضعیت شرکت، شرایط اقتصادی و انتظارات سرمایهگذاران تغییر میکند.
اما شناخت بورس فقط یاد گرفتن دکمه خرید و فروش نیست.
کسی که قصد فعالیت در بازار بورس را دارد، باید در کنار شناخت سهام و سازوکار معاملات، با ریسک، تحلیل، تنوعبخشی و مدیریت سرمایه نیز آشنا باشد..
منبع رسمی نظارت بر بازار اوراق بهادر امریکا
دیدگاهها